E-ticarette erişilebilirlik: yasa kimi bağlıyor, mağazanızda ne değişir?

Avrupa Erişilebilirlik Yasası 28 Haziran 2025'ten beri yürürlükte ve e-ticaret kapsamda. Mikro işletmeler muaf; muaf olsanız da Shopify mağazanızda yarım günde yapabileceğiniz sekiz kontrol var.

Erişilebilirlik, mağazanızın gözü görmeyen, elini hassas kullanamayan, klavyeyle gezen ya da ekranı iki kat büyüterek okuyan biri tarafından da kullanılabilmesi demek. Türkiye'de e-ticaret tarafında uzun süre kimsenin gündeminde değildi. Haziran 2025'te Avrupa'da uygulanmaya başlayan bir yasa bunu kısmen değiştirdi.

Bu yazı iki soruya cevap veriyor. Önce yasanın sizi bağlayıp bağlamadığını netleştiriyoruz; cevabın çoğu okur için “hayır” olduğunu baştan söyleyelim. Sonra bağlamıyorsa neden yine de ilgilenmeye değer olduğunu ve Shopify temanızda yarım günde yapabileceğiniz somut kontrolleri yazdık.

Erişilebilirlik tam olarak neyi kapsıyor?

Konu yalnızca görme engelli kullanıcılar değil. Erişilebilirlik üç farklı durumu birden kapsıyor ve üçüncüsü hepimizi ilgilendiriyor.

Kontrastı düşük bir “Sepete ekle” düğmesi, görme engelli bir kullanıcıyı da öğle arasında dışarıda telefonuna bakan müşterinizi de aynı anda zorlar. Erişilebilirlik çalışmalarının çoğu bu yüzden ayrı bir kitleye değil, herkese aynı anda yarıyor.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası ne getiriyor?

Avrupa Birliği'nin 2019/882 sayılı direktifi, ürün ve hizmetlerde erişilebilirlik kurallarını üye ülkeler arasında ortaklaştırıyor. Üye devletler direktifi kendi mevzuatlarına aktardı ve kurallar 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulanıyor.

E-ticaret açıkça kapsam içinde. Almanya'nın aktarım metni olan BFSG, kapsanan hizmeti “tüketiciye web sitesi ya da mobil uygulama üzerinden, sözleşme kurmaya yönelik olarak elektronik yoldan sunulan hizmet” diye tanımlıyor. Yani bir çevrimiçi mağazanın tamamı: ürün sayfası, sepet, ödeme adımı ve sipariş sonrası ekranlar.

Uyulacak teknik ölçüt de sıfırdan yazılmadı. Avrupa standardı EN 301 549, W3C'nin yayımladığı WCAG kurallarına dayanıyor; WCAG'in kendisi de ISO standardı olarak kabul edilmiş durumda. Pratikte “erişilebilir mağaza” dendiğinde kastedilen ölçüt WCAG.

Muafiyet: mağazaların çoğu kapsam dışı

Burası yazının en önemli kısmı ve çoğu yerde atlanıyor. Hizmet sunan mikro işletmeler bu yükümlülüklerden muaf tutuldu.

Mikro işletme tanımı şu: ondan az çalışanı olan ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı en fazla iki milyon euro olan işletme. Bu iki koşulu birlikte sağlayan bir mağaza, hizmet tarafında yasanın erişilebilirlik yükümlülüklerine tabi değil.

Türkiye'den Avrupa'ya satan mağazaların büyük bölümü bu tanıma giriyor. Kapsama girip girmediğiniz çalışan sayınıza, cironuza ve Avrupa'daki tüketiciye hizmeti hangi yapıyla sunduğunuza bağlı. Sınırda olduğunuzu düşünüyorsanız bunu bir yazıdan değil, hukuk görüşünden netleştirin; biz avukat değiliz ve bu yazı hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye'de yalnızca yurt içine satan özel sektör e-ticaret siteleri için bu içerikte bir erişilebilirlik zorunluluğu bulunmuyor.

Muafsanız neden yine de uğraşasınız?

Bunu “kaçırdığınız devasa pazar” diye pazarlamayacağız; öyle bir hesabı dürüstçe yapamayız. Uğraşmaya değmesinin somut sebepleri şunlar:

Shopify teması kutudan ne veriyor?

Shopify'ın kendi kılavuzu, temayı özelleştirirken merchant'ın karar vermesi gereken beş alanı sayıyor: metin (kontrast, başlık sırası, punto), görsellerin alternatif metni, slayt ve videoların davranışı, klavye desteği ve geliştirici tarafındaki iyileştirmeler.

Aynı kılavuz açık bir uyarı da içeriyor: yalnızca bu maddeleri izlemek mağazanızın tam olarak erişilebilir olduğunu garanti etmiyor. Yani tema iyi bir başlangıç noktası veriyor, gerisi sizin yaptığınız özelleştirmelere kalıyor.

Pratikte gördüğümüz tablo şu: Theme Store temaları makul bir taban sunuyor, sonra marka renkleri ve düzen değişiklikleriyle bu taban farkında olmadan bozuluyor.

Yarım günde yapabileceğiniz sekiz kontrol

Aşağıdakiler geliştirici gerektirmeyen, tema düzenleyicisinden ve ürün yönetiminden yapılabilecek işler. Sırayla gidin.

Özelleştirme erişilebilirliği nasıl bozuyor?

Temayı kurarken erişilebilir olan bir mağaza, altı ay sonra olmayabiliyor. En sık karşılaştığımız dört sebep:

Erişilebilirlik eklentileri işe yarıyor mu?

Uygulama mağazasında, siteye tek satır kod ekleyip “erişilebilirlik sorununu çözdüğünü” söyleyen araçlar var. Bunları tek başına bir çözüm olarak önermiyoruz.

Sebebi şu: bu araçlar sayfanın üstüne bir katman ekliyor, altındaki yapıyı düzeltmiyor. Kontrastı yanlış bir düğme, kaldırılmış bir odak halkası ya da etiketsiz bir form alanı yerinde duruyor. Kullanıcının kendi ekran okuyucusu zaten çalışıyor; araya giren ikinci bir katman bazen yardımcı olmak yerine çakışıyor.

Bu bizim değerlendirmemiz, bir mevzuat hükmü değil. Ama pratikte yarım günlük tema düzeltmesi, aylık abonelikli bir eklentiden hem daha ucuz hem daha kalıcı sonuç veriyor.

Nasıl test edilir?

Sıralama önemli: önce kendiniz deneyin, sonra araca bakın. Araçlar sorunların yalnızca bir kısmını yakalıyor.

Yapmadığımız şeyler

Özet

Avrupa Erişilebilirlik Yasası 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor ve e-ticaret kapsamda; ancak onun altında çalışanı ve iki milyon euronun altında cirosu olan hizmet sağlayıcılar muaf. Türkiye'den satan mağazaların çoğu bu muafiyetin içinde.

Buna rağmen listedeki sekiz kontrolü yapmaya değer, çünkü hepsi aynı zamanda kullanılabilirlik ve arama görünürlüğü işi. Kontrastı düzeltmek, alternatif metin yazmak ve odak halkasını geri getirmek bir günlük iş; karşılığını yalnızca engelli kullanıcılardan değil, bütün müşterilerinizden alıyorsunuz.

Mevcut temanız yeterliyse bunu söyleriz. Ölçmeden değiştirmeyi biz de önermiyoruz.